Menapoz

25-02-2017 | Kategori: Kadın ve Doğum Hastalıkları / Koruyucu Sağlık

Okuma Listeme Ekle
Favori Listeme Ekle
  • iHealth

    Menapoz normal yaşamın bir parçasıdır, “değişim” veya “yaşamın değişmesi” anlamına gelir. Vücudun fizyolojik bir olayı olup yumurtalıkların folikül yapamaması sonucu follüküllerden salgılanan üreme hormonlarının düşmesi, menstrüasyonun (adet görmenin) kesilmesi ile karakterizedir. . . .

    Yazının devamını okumak için

    HEMEN ÜCRETSİZ ÜYE OL!
    Menapoz normal yaşamın bir parçasıdır, “değişim” veya “yaşamın değişmesi” anlamına gelir. Vücudun fizyolojik bir olayı olup yumurtalıkların folikül yapamaması sonucu follüküllerden salgılanan üreme hormonlarının düşmesi, menstrüasyonun (adet görmenin) kesilmesi ile karakterizedir. Halk arasında sadece menapoz olarak bilinmesine rağmen bu süreç 3 bölüme ayrılır; menapoza geçiş süreci olan perimenapoz, son adeti belirten menapoz ve son adetten sonra ömür boyu devam eden postmenapoz yani menapoz sonrasındaki dönem.  Menapoza geçiş genellikle 40’lı yaşların ortaları veya sonlarına doğru başlar ve ortalama 4 yıl sürer. Menapoz için son adetin üzerinden 12 ay geçmiş olması gerekir. Doğal yolla oluşan menapoz ortalama 52 yaş civarında, 40-58 yaşları arasında görülebilir. Sigara kullanan kadınlarda menapoz genellikle 2 yıl daha erken başlar. 40 yaşından önce görülen menapoza prematür menapoz denir. Bazen menapoz ilaçlarla veya cerrahi yollarla başka hastalıkların tedavisi sonucu oluşabilir (örneğin kemoterapi ile).

    Menapoza geçiş döneminde kadının yumurtalıklarda bulunan foliküllerin (yumurtaların) sayısı ve salgıladıkları östrojen ve progesteron hormon miktarı yavaş yavaş azalır. Bunun sonucunda adet dönemlerinde değişiklikler, adetsiz dönemlerin uzaması görülür. Menapoza giriş döneminde yumurtalık fonksiyonları değiştiğinden  hormon düzeyleri de  değişkenlik gösterir, sonuçların yorumlanması güçleşir; bu nedenle kişi tarafından adet zamanlarının kaydedilmesi daha yardımcıdır. Yaklaşık %90 kadın menapoz öncesinde 4-8 yıl içinde adet düzeninde değişiklikler yaşar; adet kanamaları düzensizleşir, şiddetlenebilir. Aşırı adet kanaması olan her orta yaşlı kadın menapoz kadar rahim kanseri gibi diğer patolojiler açısından da mutlaka incelenmelidir.

    Hamile kalma oranı ilerleyen yaşla birlikte azalır, özellikle 35 yaşından sonra yani menapozdan yaklaşık 15 yıl önce üreme fonksiyonu belirgin olarak düşmeye başlar. Yumurtalıklarda azalan yumurta sayısı, mevcut yumurtaların kalitesinde düşme hamilelik şansını azaltır, düşük riskini artırır. Menapoza geçiş esnasında aşırı adet kanaması veya adet kanamalarında aşırı düzensizlik olmakla birlikte son adet üzerinden 12 ay geçene kadar hamilelik gerçekleşebilir, bu nedenle hamile kalmayı arzu etmeyen çiftlere cinsel ilişki esnasında korunmaya devam etmeleri önerilir.

    Menapoza giriş süreci başlamış kadınlarda birçok farklı yakınma olabilir. Yüz, boyun ve göğüste hissedilen ve sıcak basması olarak bilinen ani ısınma hissi menapozdaki kadınların yaklaşık %65-75’inde görülür. Her seferinde yaklaşık 4 dakika devam eder. Bazen yoğun bir terleme, bazen sonrasında titreme ile karakterizedir. Menapozda görülen ateş basması, terleme gibi vazomotor semptomlar son adet tarihinden hemen önce ve hemen sonraki süreyi içine alan 2 yıllık bir zaman diliminde daha yoğun olarak görülür, %85-90 kadında 4-5 yılda geçer ancak bilinmeyen nedenlerle bazı kadınlarda 10 yıl devam edebilir. Kimde daha yoğun görüleceği tahmin edilemese de sağlıklı diyet, düzenli egzersiz, sigara kullanmamak bu yakınmaları bir miktar azaltabilir.

    Menapozda azalan östrojen hormonu düzeyleri genital bölgede yanma hissi, kaşıntı, vajinal kuruluk veya akıntı, cinsel ilişki sonrası kanama ve ağrı yakınmalarına neden olabilir. %30 kadında erken menapoz döneminde, %47 kadında ise menapoz başladıktan sonra görülür. Tedavide öncelikle hormon içermeyen nemlendirici kremler denenebilir; yetersiz kalırsa düşük doz östrojen içeren vajinal kremlere geçilebilir. Şiddetli yakınlar için ağızdan alınan hormonlu ilaçlar düşünebilir.  Genital bölgede ciltte renk değişimleri, cilt kalınlığında değişiklikler, döküntüler olabilir. Bu değişimler olası kötü huylu lezyonlar yönünden incelenmelidir. Orta yaşlı kadınların yaklaşık %50’sinde idrar kaçırma yakınması olabilir. Bu durumun menapozla ilişkisi kesin olarak bilinmemektedir.

    Menapoz sonrası hh gibi kalp damar hastalığı riskini artıran kolesterol düzeylerinde artışa neden olabilir. Bu artış en fazla menapozu takip eden 1 yıl içinde görülür. Bu nedenle menapoz bulguları gösteren kadınların düzenli egzersiz yapmaları ve sağlıklı diyete özen göztermeleri ve sigara kullanmamaları önerilir.

    Vücutta her gün kemik yıkımı ve yerine yeni kemik yapımı olur. Östrojen hormonu kemik kaybını kontrol eder. Menapozda azalan östrojen kemik kaybının artmasına ve kemik kalitesinin bozulmasına neden olur.  Kemiklerin sertliğinde azalma ve kemiklerin daha kolay kırılır hale gelmeleri anlamına gelen osteoporoz menapozdaki kadınlarda sık görülen bir durumdur. Bu metabolik hastalığın tanısı kemik mineral yoğunluğunun özel radyolojik yöntemlerle ölçülmesi ile konulur. Bu testlerle kişinin kemik kırığı riski hesaplanır ve gerekli görülürse ilaç tedavisi önerilir. Bu kişiler düşme riskini artırıcı çevresel faktörlerden uzak durmalıdırlar.

    Migren tipi baş ağrısı yakınması olan kadınların bir kısmında menapozda bu yakınmalar azalır. Konsantrasyon bozukluğu, hafızada geçici zayıflama menapoza geçiş döneminde görülebilse de menapozdan sonra bu fonksiyonlar menapoz öncesi seviyelerine geri dönmektedirler. Hormon tedavisinin bu fonksiyonlar üzerine etkisi gösterilmemiştir.

    Menapoza girişte ve menapoz esnasında saçta dökülme ayrıca kıllanma görülebilir. Bunlar hormonal değişiklikler kadar genetik faktörlere ve strese de bağlıdır. Saç dökülmeleri için doktor kontrolünde kullanılabilecek çok sayıda ilaç, krem, şampuan mevcuttur.
    Menapozda en sık rastlanılan yakınmalardan biri de gözlerde kuruluktur. Katarakt görülme riski de bu dönemde artar.

    50 yaştan sonra işitme kaybı daha sık görülür. Menapozun işitme kaybını hızlandırdığına dair kesin bir veri bulunmamakla birlikte fizyolojik dozlarda östrojenin işitme üzerine olumlu etkisi olduğu bilinmemektedir.

    Östrojen hormonu düzeylerinde azalma diş etlerini inceltir ve çekilmelere yol açar. Menapoz yaşındaki kadınların düzenli diş kontrolünden geçmeleri ve ağız sağlığı açısından florürlü diş macunları kullanmaları ve ağızlarını özel gargaralarla çalkalamaları önerilir.
    Menapoza geçişte kadınların çoğunda depresyon, mod değişikliği görülmez ise de yaşamının diğer evrelerinde örneğin gebelik sonrası depresyon veya anksiyete öyküsü olanlar bu dönemde de psikolojik problemler yaşayabilirler.

    Menapoz sonrası meme kanseri riski östrojen-progesteron kombine hormon içeren preparatları 3-5 yıldan daha fazla kullanan kadınlarda artmaktadır. Rahimi alınmış olan ve sadece östrojen içeren hormonları 7 yıla kadar kullanan kadınlarda ise meme kanseri riskinde artış görülmemiştir ancak daha uzun süreli kullanımın kanser riskini arttırdığı düşünülmektedir. Bu kadınların hormon kullanımını takip eden 4 yıl süresince düzenli kontrolleri gerekir.

    Menapozdaki kadınlarda riski artmış olarak görülen bir diğer kanser de rahim(endometrium kanseri) kanseridir. Endometrium kanseri riski özellikle sadece  östrojen içeren hormon preparatları kullanan kadınlarda artar. Bu kanserde en sık rastlanılan bulgu rahimden gelen kanamadır. Bu nedenle menapoz sonrası anormal rahim kanaması olan kadınların olası kanser yönünden mutlaka araştırılmaları gerekir.

    Menapoz fizyolojik bir olaydır. Bu dönemde yapılacak fizik muayene ve tetkikler için kişinin diğer risk faktörleri ve sosyal yaşamı göz önünde bulundurulmalıdır. Bu dönemde rutin hormon tetkikleri yapılması gerekli değildir. Destek tedavileri dışında rutin önerilen bir tedavi de yoktur. Menapoz sonrası tüm kadınlara yeterli vitamin D (70 yaş ve altına 600 IU/gün, 70 yaş üstüne 800 IU/gün)ve kalsiyum (50 yaş ve altına 1000 mg/gün, 50 yaş üstüne 1200 mg/gün)almaları, sigara kullanmamaları, alkol alıyorlarsa bunu kısıtlamaları ve düzenli egzersiz yapmaları önerilir.

    Soyalı gıdalar, isoflavon içeren destek ürünleri, black cohosh (siyah yılan kökü veya karayılan otu), E vitamini, Omega-3 genel menapoz semptomlarının azaltılmasında yardımcı olabileceği düşünülen doğal ürünlerdir.  St. John’s wort (Hypericum perforatum) anksiyeteyi azaltmak ve modu düzeltmek için sık kullanılan bir bitkidir.

    Menapoz yakınmaları kişiden kişiye büyük değişiklik gösterir. Bazı kadınlar aşırı semptomatik olduklarından ilaç tedavisini tercih ederlerken bazı kadınlar semptomlarının hafif oluşu veya kişisel inançları nedeni ile destekleyici tedavilerle yetinirler. Yaşam kalitesini düşüren, uykuyu etkileyen aşırı rahatsız edici -sıcak basması, terleme gibi-vazomotor semptomların azaltılmasında en etkili tedavi hormon tedavisidir.  Östrojen sıcak basması yakınmalarını %80-95 azaltır. Menapozal hormon tedavisi vazomotor semptomların azaltılması, kalp hastalığı riskinin düşürülmesi ve osteoporozun önlenmesi amacı ile 60 yaşından önce başlanırsa ve menapozun ilk 10 yılında kullanılırsa daha etkilidir.  Östrojen, östrojen-progesteron, progesteron, östrojen-bazedoxifen içeren preparatlar doktor önerileri ile uygun kişilerde kullanılabilir.

    SSRI (selektif seratonon gerialım inhibitörleri) denilen ve depresyon gibi bazı psikolojik bozukluklarda kullanılan ilaçların da sıcak basmasında bazı kişilerde kullanılabileceğine dair yayınlar vardır.

    Menapozda görülen yakınmaların tedavisi için ilaç kullanılmaya başlanmadan önce bunların geçici şikayetler olduğu, zamanla azalıp kaybolacağının akılda tutulması ve yakınmaların şiddetinin ilaçların olası yan etkilerine değip değmeyeceğine karar verilmesi gerekir. Menapozda olduğunu düşünen kişinin yakınmaları için bir doktor kontrolünden geçmesi ve gerekli görülürse tedavinin yine doktor önerileri doğrultusunda başlanması en akılcı yoldur.
     
     
    BURADA YAZILI OLAN SAĞLIK MAKALELERİ SADECE TOPLUMU BİLGİLENDİRMEYE YÖNELİKTİR. TANI VEYA TEDAVİ AMAÇLI KULLANILAMAZ. YAZIDA BAHSİ GEÇEN TIBBİ DURUMDAN ŞÜPHE EDİLDİĞİNDE DERHAL BİR DOKTORA BAŞVURULMALIDIR.

    Yazının devamını okumak için

    HEMEN ÜCRETSİZ ÜYE OL!

    Okuma Listeme Ekle
    Favori Listeme Ekle
iHealthFile Banner Reklam
iHealthFile Banner Reklam